Keukenhof zet Ondernemers in de Lead
Succesvol project ‘Alternatieve Bestrijding Tulpengalmijt’
Interview
Wie Chris Karman (programmamanager) en Bernard van Raaij (projectleider) van Ondernemers in Lead, tulpenteler John Boon mede-eigenaar van Boon & Breg
Waar Andijk in Noord-Holland
Wat Over hoe het innovatieprogramma van Keukenhof uitpakt in de praktijk met onder andere een doorbraak in de galmijtbestrijding in de tulpenteelt
Keukenhof is hét showvenster van de bollen – en sierteeltsector en draagt bij aan de verduurzaming ervan. Om die ambitie waar te maken, lanceerde Keukenhof in 2022 een innovatieprogramma genaamd Ondernemers in de Lead. Daarnaast introduceerde Keukenhof dit jaar tijdens het Nationaal Bloembollen Congres het Keukenhof Innovatiefonds. Het fonds stimuleert vernieuwende ideeën en samenwerkingen binnen de bloembollen- en sierteeltsector. Programmamanager Chris Karman, projectleider Bernard van Raaij en bollenteler John Boon vertellen hoe dit programma uitpakt in de praktijk.
Ondernemers in de Lead
De bollensector is een typische MKB-sector: ondernemers staan dicht bij de uitvoering en weten welke innovaties het beste effect kunnen hebben. Maar ze hebben vaak te weinig tijd om projecten zelf te begeleiden of samenwerking te zoeken met collega’s en andere partijen, zoals financiers, onderzoeksinstellingen en overheden. Ondernemers in de Lead biedt daarvoor een oplossing. Het innovatienetwerk bestaat uit koploperbedrijven en vertegenwoordigers van branche- en onderzoeksorganisaties. Chris Karman: “We stimuleren samenwerking en kennisdeling en organiseren minimaal vier bijeenkomsten per jaar. Daarnaast ontzorgen we ondernemers in innovatietrajecten. We begeleiden projecten en helpen innovaties op te schalen en te verbreden. Daarbij richten we ons op vraagstukken waar ondernemers wakker van liggen en op ideeën waar energie op zit. Vandaar de naam Ondernemers in de Lead.”
Ondernemers aan zet
Het is aan de ondernemers om de richting te bepalen. Een werkwijze die aanslaat. John Boon, mede-eigenaar van Boon & Breg, licht toe: “Het is duidelijk: ondernemers willen verduurzamen. De urgentie die we voelen, wordt vergroot door de maatschappelijke druk op onze sector en door het uitfaseren van bepaalde gewasbeschermingsmiddelen. De uitdagingen zijn legio. Tijdens de eerste bijeenkomsten van Ondernemers in Lead hebben we het hierover uitvoerig gehad. Dat was nuttig en leerzaam én er ontstond een groslijst aan uitdagingen en innovatiewensen en -ideeën.”
Bernard van Raaij
“De meeste innovatieprojecten zijn nu gericht op verduurzaming. De stappen die gezet worden zijn groot. Helaas is dat lang niet altijd bekend buiten de sector.”
Chris Karman
-
Chris is zelfstandig ondernemer. Vanuit zijn brede kennis en ervaring op het gebied van samenwerking, projectontwikkeling en procesmanagement begeleidt hij uiteenlopende transitietrajecten. Het leukste vindt hij om complexe ontwikkelprojecten, waarbij veel partijen betrokken zijn, te begeleiden. Meestal zijn dat projecten en innovaties op het snijvlak van bedrijfsleven, overheid en kennisinstellingen. Sinds 2022 is Chris programmamanager van het kennis- en innovatieprogramma van Keukenhof.
-
In 2022 startte Keukenhof het programma Ondernemers in de Lead, speciaal voor kwekers, handelaren en andere ondernemers in de bloembollen- en sierteeltsector. Het initiatief ontstond na signalen uit de sector: er werd veel geïnnoveerd in de sector, maar er was behoefte aan begeleiding bij innovatieprojecten en toekomstgerichte ontwikkelingen.
Naast dit programma lanceerde Keukenhof in 2025 een innovatiefonds voor de bollensector. Het fonds stimuleert vernieuwende ideeën en samenwerkingen binnen de bloembollen- en sierteeltsector. Centraal staan innovatie, creativiteit en gezamenlijke inzet, met als doel binnen twee tot vier jaar zichtbaar bij te dragen aan de verduurzaming van de sector. Het Keukenhof Innovatiefonds stelde in 2025 een bedrag van € 250.000 ter beschikking. Vanaf 2026 wordt dit verhoogd naar € 500.000 per jaar.
-
“De bollensector kenmerkt zich door de typische Nederlandse ondernemersmentaliteit: vindingrijkheid, pragmatisme en nuchterheid. De uitdagingen die ondernemers dagelijks op hun pad krijgen, worden hier voortvarend geslecht. Voorbeelden hiervan kom ik ook in de bollensector overal tegen. Maar wat deze sector echt bijzonder maakt, zijn de producten. De tulp is Hollands glorie. Het is een sector die er internationaal toe doet, dat vind ik mooi om te zien.”
John Boon
-
John Boon is samen met zijn neef Maarten Breg de 3e generatie in het familiebedrijf Boon & Breg. Het in Andijk gevestigde bedrijf is gespecialiseerd in tulpen, in de breedste zin van het woord. Onder leiding van John en Maarten worden in Nederland zo’n 125 hectare tulpenbollen geteeld en zo’n 50 miljoen tulpenbloemen gebroeid, die via verkoopcoöperatie ColorPack aan Europese retailers geleverd worden. Het bedrijfsmotto ‘Tulipizing the world’ past naadloos bij de ambitie van Boon & Breg. Onder de naam Boon & Breg Export exporteren de neven bollen naar alle uithoeken van Europa. Daarnaast zijn ze mede-eigenaar van een bollenteeltbedrijf in Chili en werken ze nauw samen met een broeierij in China. In hun verduurzamingsstrategie zet Boon & Breg voornamelijk in op duurzame energie: het bedrijf beschikt over een warmtepomp en zonnepanelen. Ook ontwikkelingen in de robotisering en automatisering volgen ze op de voet.
-
“Wij zijn van het samenwerken. In ons bedrijf, tussen bedrijven en binnen de hele keten. Daarom neem ik met overtuiging deel aan initiatieven zoals Ondernemers in de Lead. Als Nederlandse bollensector zijn we wereldwijd koploper. We hebben geen last van een ongelijk speelveld. Wij zijn het speelveld. Maar dat betekent absoluut niet dat we stil moeten staan. Dat hebben we nooit gedaan. Naast onze interne drive om te blijven innoveren, wordt de externe druk groter. De maatschappij verandert snel en is kritisch op de impact die sectoren en bedrijven hebben op hun omgeving. We hebben elkaar nodig om daar goed en snel op in te spelen en om ons verhaal naar buiten nog beter uit te dragen.”
-
“We hebben de kennis om de mooiste seizoensproducten ter wereld te maken. Onze producten ‘doen het altijd’, zijn kleurrijk en brengen emotie over; ze zijn marketingtechnisch ook magnifiek. Het produceren ervan is lastig en afhankelijk van veel factoren. Het is makkelijk om een fout te maken en er is veel kennis en vooral ervaring nodig om het goed te doen. Dat Nederlanders dat als allerbeste ter wereld kunnen, maakt me trots. We hebben als Nederland echt iets moois in handen.”
Bernard van Raaij
-
Bernard van Raaij heeft een fascinatie voor techniek en innovatie in de agrarische sector. Hij ondersteunt organisaties met advies over innovatiestrategieën en digitalisering en begeleidt innovatie- en automatiseringsprojecten: van onderzoek tot implementatie. In het programma Ondernemers in de Lead van Keukenhof begeleidt hij de projecten alternatieve bestrijding tulpengalmijt en de ontwikkeling van een bollenpelmachine.
-
“De Nederlandse bollensector is er altijd in geslaagd om voorop te blijven lopen en innovatief te zijn. In het verleden zijn veel innovaties ingezet om de productiviteit te verhogen. Dat zien we veranderen. De meeste innovatieprojecten zijn nu gericht op verduurzaming. De stappen die gezet worden, zijn groot. Helaas is dat lang niet altijd bekend buiten de sector.”
-
“Ik kom zelf niet uit de bollensector, maar wel uit een agrarisch nest. Mijn vader had een boerenbedrijf. Als ik naar bedrijven in die twee sectoren kijk, zie ik een parallel. De ondernemers investeren zelf in de continuïteit van hun bedrijven en gaan daarmee grote financiële verplichtingen aan. Het zijn kapitaalintensieve bedrijven die opereren in een wereld die steeds sneller verandert, maatschappelijk maar ook in de wet- en regelgeving. Toch staan ze pal voor hun bedrijf. Tegelijkertijd zijn ze wendbaar en flexibel. Ik heb daar enorm veel bewondering voor.”
Een challenge voor startups en innovatieve bedrijven
Een aantal innovatievraagstukken leidde tot concrete projecten, zoals de toepasbaarheid van niet-chemische onkruidbestrijding, de ontwikkeling van een nieuwe pelmachine en het vinden van een duurzaam alternatief voor de bestrijding van galmijt in de tulpenteelt.
Samen werken aan innovatie
De projecten gaan over samenwerking in een vroege ontwikkelingsfase en ondernemers dragen vaak ook zelf financieel bij. Per project wordt een begeleidingsgroep van telers samengesteld. De projectleider tekent voor het proces en de voortgang, de telers voor de inhoud. De aanpak verschilt per project. Zo koos de begeleidingsgroep van het project alternatieve bestrijding tulpengalmijt ervoor om een challenge uit te schrijven binnen een netwerk van startups en innovatieve bedrijven. Voor John de reden om zich aan te sluiten bij de begeleidingsgroep van de galmijtuitdaging. “Ik vind dat je bij dit soort vraagstukken nooit hetzelfde moet doen als je altijd deed en moet durven samenwerken met nieuwe partners. Via die challenge konden we brainstormen met een groep slimme professionals buiten onze sector. Dat gaf mij energie.”
“Ik vind dat je bij dit soort vraagstukken nooit hetzelfde moet doen als je altijd deed en moet durven samenwerken met nieuwe partners. Via die challenge konden we brainstormen met een groep slimme professionals buiten onze sector. Dat gaf mij energie.”
Een innovatieve oplossing
John vervolgt: “De tulpengalmijt-challenge leverde twintig ideeën op. Daaruit kozen we Presscon als winnaar.” Presscon presenteerde een Ultra Low Oxygen-behandeling (ULO) met stikstof, bruikbaar op locatie bij telers en gebaseerd op bewezen stikstofsystemen voor brandpreventie en de fruitteelt. ULO-behandelingen met CO₂ werden in de agrarische sector al gebruikt in speciaal uitgeruste koelcellen. Het vervangen van CO₂ door stikstof was innovatief. Omdat stikstof, net als zuurstof, een natuurlijk en veilig gas is, kunnen ook reguliere koelcellen voor ULO-behandelingen gebruikt worden. John: “De oplossing van Presscon was wat ons betreft voldoende bewezen, praktisch haalbaar en snel bruikbaar te maken op de bedrijven. Dat gaf voor ons de doorslag.”
-
De oplossing moest nog wel toepasbaar gemaakt worden voor de bollenteelt. Projectleider Bernard van Raaij begeleidde het proces waarbij effectiviteit, veiligheid, wettelijke eisen en productkwaliteit zijn getoetst. Bernard: “Onderzoek van de WUR (2004) toonde al aan dat galmijten een ULO-behandeling niet overleven. Met stikstof zijn dan wel twee behandelingen nodig, terwijl met CO₂ (CATT-behandeling) één behandeling volstaat.” Omdat er geen nieuwe stoffen worden toegevoegd, gelden geen toelatingseisen. En veiligheidsprotocollen uit andere sectoren bleken bruikbaar. Bernard: “De methode is biologisch, veilig en effectief, mits de koelcel voldoende luchtdicht is.” Ook bloeiproeven met bollen die tussen de nul en tien keer behandeld zijn, verliepen goed. Bernard vervolgt: “In de uitbloeiproeven zagen we nauwelijks kwaliteitsverlies.” Reden voor John om een ULO-systeem aan te schaffen. “Wij kiezen graag voor oplossingen die bewezen zijn en die ons gemak opleveren. En dat doet dit systeem. We winnen aan duurzaamheid en besparen transporttijd en -kosten. Nog belangrijker, we hebben tot nu toe nog geen enkele galmijt in de behandelde bollen gevonden. En dat zonder inzet van chemie. Dit was voor ons by far de beste keuze.”
-
Inmiddels zijn er naast John nog vijf andere telers die geïnvesteerd hebben in deze ULO-behandeling. Onderling werken ze samen om het gebruik te finetunen. John: “Het hele project verliep soepel; ik was blij met de inzet en openheid van alle mensen die erbij betrokken waren.” Samenwerking is volgens John sowieso de sleutel tot succes. “Er zijn veel verduurzamings- en innovatieprojecten in onze sector. Ieder nieuw project straalt weer af op een ander. En we oogsten continu kennis als ‘bijproduct’.” Netwerken zoals Ondernemers in de Lead en mensen als Chris en Bernard zorgen er volgens John voor dat die kennis gedeeld wordt en dat innovatieprojecten uitgevoerd en geïmplementeerd worden. De ketensamenwerking Toekomst Bollenvak helpt vervolgens om de resultaten en verhalen bij een breder publiek te brengen. “Dat is prachtig, en belangrijk,” besluit John. “Met elkaar moeten we ervoor zorgen dat de sector relevant blijft.”
“Nog belangrijker, we hebben tot nu toe nog geen enkele galmijt in de behandelde bollen gevonden. En dat zonder inzet van chemie. Dit was voor ons by far de beste keuze.”
— John Boon
Samengevat
-
Bestrijding van galmijt door middel van een ULO-behandeling met stikstof op locatie bij teler: biologisch (geen chemie), veilig, effectief, wegvallen transportbewegingen
-
Zonnepanelen
Warmtepomp
