Verduurzamen door het combineren van verschillende innovaties
Interview
Wie Rob en Liesbeth Balk, eigenaren Balk Bloembollen en Sjors Wagenaar, eigenaar Wagenaar Refrigeration
Waar Ens - Flevoland
Wat Kwaliteitsverbetering en energiebesparing in het droogproces
Met de implementatie van droogtransportbanden en DRY+ Climate investeerden Rob en Liesbeth Balk van Balk Bloembollen in 2024 in een betere bollenkwaliteit én in het verlagen van hun energiegebruik en het aantal transportbewegingen. Een inspirerend verhaal over het combineren van innovaties en over experimenteren en leren in de dagelijkse praktijk, gedreven door een sterke wil om verder te verduurzamen.
Op het moment dat Rob Balk bij collega-teler Ton Bruin kennismaakte met innovatieve transportbanden voor het drogen van bollen was hij direct enthousiast. Omdat de bollen via de transportbanden gelijkmatiger gedroogd worden, is Rob ervan overtuigd dat dit de kwaliteit ten goede komt. Samen met zijn vrouw Liesbeth onderzocht hij de mogelijkheden om het droogproces in hun bedrijf in Ens op een vergelijkbare manier in te richten.
Combinatie van twee innovaties
In die zoektocht maakten ze ook kennis met Sjors Wagenaar van Wagenaar Refrigeration B.V., bedenker en leverancier van DRY+ Climate (‘de groene box’): een innovatieve luchtbehandelingsmethode voor het drogen van bollen. Rob en Liesbeth zetten alle voor- en nadelen op een rij en besloten om te investeren in de droogtransportbanden én DRY+ Climate. Rob: “Ik ben technisch opgeleid en was meteen enthousiast en overtuigd van de mogelijkheden. Liesbeth stelde de kritische vragen om mijn mogelijke kokervisie (passie voor techniek) eruit te filteren. Ook schreef zij samen met Flynth het projectvoorstel op basis waarvan we ook mee konden doen in het programma Kansen voor West en een subsidie ontvingen van de Europese Unie.” In het rooiseizoen van 2024 werden beide systemen door Rob en Liesbeth in gebruik genomen: ondanks enkele kinderziekten zijn de eerste resultaten meer dan hoopgevend.
Liesbeth Balk
-
Liesbeth studeerde aan de WUR in Wageningen Plantenveredeling en Gewasbescherming. Ze was eigenlijk opgeleid tot onderzoeker maar de liefde bracht haar naar de Flevoland waar zij met heel veel plezier mede-eigenaar werd van Balk Bloembollen. Haar kennis over de veredeling en gewasbescherming komt hier ook goed van pas.
-
“We zijn lid van het Praktijknetwerk Bloembollenteelt Flevoland en van studieclub Trefzeker en gaan regelmatig naar allerlei vakdagen. Daar delen we kennis en informatie. Rob en ik vinden het allebei belangrijk om ook buiten de grenzen van ons eigen bedrijf te blijven kijken. Daar leren we veel van, maakt ons werk interessanter en brengt ons in ons eigen bedrijf sneller vooruit. We hebben elkaar hard nodig om te blijven verduurzamen.”
-
“Bolbloemen zijn in mijn optiek zoveel mooier en interessanter dan andere bloemen. Het zijn de enige bloemen die op de vaas zoveel stadia doorgaan (van gesloten naar open). Het zijn bloemen die zich als het ware voor je openen. Je weet dat ze er iedere dag anders uitzien, en die verwachting maakt ze zo puur en mooi.”
Sjors Wagenaar
-
Sjors Wagenaar studeerde aan de TU in Delft. Voor zijn thesis deed hij daar onderzoek naar het inzetten van warmtepompen om bollen te drogen. Daarmee gaf hij ook het startschot voor zijn bedrijf Wagenaar Refrigeration. Zijn keuze voor de agrarische sector als onderzoeks- en afzetmarkt was voor hem logisch. Zodra hij kon lopen en een gereedschapskist kon tillen, werkte hij al mee in het installatiebedrijf van zijn vader, Wagenaar Koeltechniek die zich gespecialiseerd had in de agrarische sector. Met de ontwikkeling van de DRY+ Climate oplossing, vond Sjors een nieuwe, bij deze tijd passende oplossing uit voor droog- en klimaatvraagstukken in onder andere glastuinbouwbedrijven (ontvochtigen en klimaatcontrole kassen) en de bollensector. Inmiddels opereert Refrigeration internationaal.
-
“Ik geloof sterk in samenwerking. In de bollenketen, maar ook in mijn vakgebied. Ik werk graag samen met startups en jonge veelbelovende bedrijven, zoals de leverancier Agridokter van de droogtransportband bij Liesbeth en Rob.
-
“In feite is mijn eigen bedrijf ontstaan in de bollensector en in de innovatie die ik daar kon toepassen. Ik ben blij dat ik de sector mag helpen met verduurzamen en het verschil bij mij klanten kan maken. En, bijkomend voordeel, tevreden klanten in deze sector geven mij bijna altijd een bloemetje mee. En daar wordt mijn vrouw dan weer heel blij van.”
Rob Balk
-
Rob is de derde generatie eigenaar van Balk Bloembollen. Zijn opa startte in 1939 in Venhuizen (Noord-Holland) en verhuisde in 1966 naar het nieuwe land in de Noordoostpolder. Onder zijn vaders en ooms hoede specialiseerde het bedrijf zich in de teelt van tulpenbollen en gladiolenknollen. Rob en zijn vrouw namen het bedrijf in 2009 over. Zij bleven bij de gekozen specialisatie en zetten in op schaalvergroting: inmiddels telen zij 40 hectare tulpen en 35 hectare gladiolen, bestemd voor de broeierij en voor de wereldwijde export.
Rob heeft aan de middelbare landbouwschool en de Stoas Hogeschool (lerarenopleiding landbouwtechniek) gestudeerd. Na zijn opleiding koos hij ervoor om niet voor de klas te gaan staan, maar in de voetsporen van zijn vader en opa te treden. Zijn technische kennis en inzicht komen in de praktijk van vandaag meer en meer van pas.
-
“Wij geloven in de kracht van ketensamenwerking. Naast contacten in de veredeling hebben we ook intensieve contacten met afnemers. In de gladiolenteelt zijn we zelfs mede-eigenaar van Stoop Flowerbulbs, gespecialiseerd in gladiolenexport. Ik juich het dan ook toe dat KAVB, Anthos en CNB veel intensiever samenwerken aan de verduurzaming van onze sector en gezamenlijk optrekken in de communicatie naar buiten toe. Eigenlijk had dat laatste al veel eerder moeten gebeuren.”
-
“Ik ben opgegroeid tussen de bollen en dan realiseer je je niet altijd hoe bijzonder ons vak en de producten die we maken zijn. In dat kader denk ik soms terug aan een verhaal dat mijn opa mij ooit vertelde. Hij zei dat hij in de tweede wereldoorlog, tijdens de hongerwinter, het meeste verdiende aan de verkoop van tulpen (de bloem). Dat benadrukte volgens hem de zeggingskracht van bloemen in het algemeen en tulpen in het bijzonder: zelfs (of juist) in slechte tijden brengt een bos tulpen altijd een sprankje hoop en vreugde.”
Wasgoed drogen in een mand of aan een waslijn
Met de implementatie van de droogtransportbanden innoveren Rob en Liesbeth op de eerste plaats in de drooglogistiek en -methode, de bollenkwaliteit én in de kwaliteit van bollen. Het drogen van bollen bestaat uit het drogen van de huid (de buitenkant) en het drogen van het kernvocht (vocht in de bol). De droogtransportbanden zijn een kwalitatief beter alternatief voor het drogen van de huid. Rob: “Voorheen droogden we de bollen in kisten waar we van onderaf verwarmde buitenlucht in persten. De bollen onder in de kist zijn dan eerder droog dan die bovenin. Nu voeren we de bollen voor het drogen van de huid over een gesloten transportband waardoor ze gelijktijdig en gelijkmatig gedroogd worden. Ton Bruin zei hier ooit over dat je het kunt vergelijken met het drogen van wasgoed. Wasgoed in een wasmand droogt minder gelijkmatig dan wasgoed aan een waslijn.”
Met de transportband wordt de droogtijd van de bollenhuid teruggebracht van zestien uur naar één uur. Door de snelle en gelijkmatige droging neemt de kans op het ontstaan van zuur in een partij bollen bovendien aanzienlijk af. Liesbeth: “Die kwaliteits- en oogstverbetering is voor ons de reden geweest om over te stappen. Ondanks dat dit een extra stap in ons droogproces betekent. Voor het nadrogen (het drogen van de kern) gebruiken we nog steeds de traditionele methode. Omdat de bollen dan aan de buitenkant al droog zijn, is de kans dat er dan nog zuur in komt kleiner.”
“We hebben samen met Flynth een projectvoorstel geschreven op basis waarvan we mee konden doen in het programma Kansen voor West en een subsidie ontvingen van de Europese Unie.”
Verduurzamen én onderscheiden in de markt
Een ander voordeel is dat de bollen op de droogtransportband ook schoon geschud worden (zand eraf) en gesorteerd op grootte (bolmaat). Dit scheelt een extra handeling en dus heftruckbewegingen. Rob: “Bollen bestemd voor de broeierij zijn daarmee in principe klaar voor verwerking. We hebben ook klanten die exporteren naar landen die eisen dat de bollen 100% zand- en grondvrij zijn. Ons ideale werkproces is rooien, spoelen, drogen en sorteren en dan verwerken in de schuur. Als we hierin een kwaliteit- en efficiencyslag kunnen maken, dan draagt dat bij aan de verdere verduurzaming van ons bedrijf en het verstevigt het onze marktpositie.”
-
De bollen op de transportbanden kunnen gedroogd worden met door gas of elektra verwarmde buitenlucht, maar ook met een luchtontvochtiger die aangedreven wordt door elektriciteit. Voor die laatste manier ontwikkelde Sjors Wagenaar de DRY+ Climate, die in de volksmond ‘de groene box’ wordt genoemd. Sjors: “In onze DRY+ Climate is een warmtepompinstallatie gekoppeld aan een WTW-unit die samen ingebouwd zijn in een luchtbehandelingskast. We creëren een gesloten en circulair luchtsysteem.”
Via ‘de groene box’ wordt de lucht ontvochtigd en opgewarmd met hoog rendement. De droge warme lucht wordt vervolgens over de droogtransportbaan geblazen. Aan het einde van de transportbaan wordt de lucht weer opgevangen en hergebruikt. Sjors: “Het voordeel hiervan is dat de bollen geconditioneerd, dus met zeer droge lucht, snel en gelijkmatig gedroogd worden. Voor het indroogstadium van de huid kan dit zo snel mogelijk. Hiermee wordt kwaliteitswinst geboekt. Daarnaast levert het een significante energiebesparing op. Voor de droogperiode realiseert ‘de groene box’ een energiebesparing van meer dan 60%. We hebben ook veel klanten in de broeierij die met dezelfde ‘groene box’ meer dan 70% energie besparen in het ontvochtigen van de lucht in de kas. Hij is perfect te combineren dus.”
-
In het eerste seizoen betaalden Liesbeth en Rob nog leergeld. Dat had meerdere oorzaken. De DRY+ Climate functioneerde prima, maar bij de transportbanden liepen Rob en Liesbeth tegen kinderziektes aan. Zo is de afstand tussen de banen (om ruimte te winnen loopt de transportbaan als een knikkerbaan van boven naar beneden) nog niet optimaal. Het natte groeiseizoen zorgde ervoor dat er veel aanhangende grond was waardoor er- vanwege de te krappe afstand - regelmatig storingen waren. Rob: “We zijn aan het pionieren. We kunnen alleen in de praktijk leren hoe de puntjes op de i gezet moeten worden. De droogperiode voor zowel de tulpen als de gladiolen omvat maar een paar weken per jaar, dus het leerproces kost meerdere seizoenen.” Liesbeth: “Omdat de variabelen in ons vak groot zijn (weer, droog of nat seizoen) is het nog lastig om de energiebesparing en kwaliteitsverbetering met harde cijfers aan te tonen.”
-
Rob en Liesbeth werken ook op andere manieren aan het verbeteren en verduurzamen van hun bedrijfsvoering. Zo liggen er 1200 zonnepanelen op het dak en investeren ze in de veredeling van nieuwe, weerbare soorten. Rob: “We zijn lid van meerdere veredelingsprogramma’s zoals van Remarkable Tulips en Tuliko. Ook hebben wij als bedrijf een kraam tulpen overgenomen van een voormalige kweker, waaruit we een veelbelovend nieuwe soort hebben geselecteerd. Dit soort broeit goed en snel (heeft weinig kasdagen nodig) maar is ook sterk en weerbaar, waardoor er minder middelen nodig zijn. Liesbeth vult aan: “Veredelen is vooral ook keuzes durven maken en tijdig afscheid nemen van de minder veelbelovende en minder weerbare soorten”
-
Daarnaast zijn Liesbeth en Rob aangesloten bij het Praktijknetwerk Bloembollenteelt Flevoland. Daar leren ze veel van ervaringen die kwekers elders in de regio opdoen. Binnen het netwerk wordt kennis gedeeld over allerlei onderwerpen zoals de veredeling en pilots die kwekers opzetten om te experimenteren met bijvoorbeeld groene middelen en andere teeltmethoden. ‘Ook over de implementatie van nieuwe technieken worden ervaringen gedeeld” zegt Rob. “Technische innovatie wordt steeds belangrijker. Ergens bovenaan mijn wensenlijstje staat een selectierobot die viruszieke tulpen kan detecteren. De ontwikkelingen van de uitzoekmachine in de verwerking volg ik ook op de voet omdat die gaat helpen om te besparen op de inzet van seizoenarbeiders. In onze sector gaan verduurzaming en robotisering steeds meer hand in hand.”
“Met de transportband wordt de droogtijd van de bollenhuid teruggebracht van zestien uur naar één uur. Door de snelle en gelijkmatige droging neemt de kans op het ontstaan van zuur in een partij bollen bovendien aanzienlijk af.”
Samengevat
-
De droogtransportband in combinatie met de ‘groene box’ levert onder andere een besparing in het energiegebruik op.
-
De droogtransportband in combinatie met de ‘groene box’ levert onder andere een hogere bollenopbrengst op (minder zuur), een betere bollenkwaliteit en efficiency in het verwerkingsproces (tijdwinst en minder transportbewegingen).
