Fieldlab Bol: samen op weg naar een positieve impact
Interview
Wie Chad Zonneveld, Rob Brekelmans en Michel Jansen
Waar Noord-Holland Julianadorp
Wat Samenwerking koplopers in de bollenteelt
Onder de vlag van Fieldlab Bol werken veertien koplopers in de bollenteelt, waaronder een biologische teler, samen aan de maximale verduurzaming van hun teelten. Ze informeren en inspireren elkaar met de resultaten die ze op hun eigen bedrijven boeken en dagen elkaar uit om de transitie naar een regeneratieve bollenteelt te versnellen. Rob Brekelmans, projectleider Fieldlab Bol, en Michel Jansen, programmamanager bij Greenport Noord-Holland Noord, ondersteunen de Fieldlab-deelnemers bij de realisatie van hun ambitie. Zij dragen onder andere zorg voor het borgen van de opgedane kennis en voor de deelname van onderzoek- en onderwijsinstellingen aan onderzoeken en demovelden. Fieldlab-deelnemer Chad Zonneveld (23 jaar) mede-eigenaar van Zonneveld Bloembollen uit Julianadorp vertelt hoe dit in de praktijk werkt.
Fieldlab Bol - voor en door telers
De Fieldlab Bol-telers zijn voor het merendeel jonge ondernemers: de nieuwe, aankomende generatie binnen de aangesloten bedrijven. Hoewel ze vanzelfsprekend willen voldoen aan de veranderende maatschappelijke eisen en de veranderende, verscherpte wetgeving, worden ze in hun duurzaamheidsambities voornamelijk gedreven door een sterke, intrinsieke motivatie. Chad Zonneveld: “We hebben een prachtig vak. We werken met de natuur en met levende producten die wij mogen telen en zien opgroeien. Stuk voor stuk prachtige producten waar consumenten blij van worden. Ik ben daar trots op en wil iedereen op ons bedrijf kunnen ontvangen en laten zien dat wat we doen op geen enkele manier schadelijk is voor de mens en onze omgeving.”
Chad Zonneveld
-
Chad Zonneveld is mede-eigenaar van M.C. Zonneveld & Zn. Samen met twee broers en een nicht (3e generatie) staat hij aan het roer van de in Julianadorp gevestigde bloembollenkwekerij. Op 80 hectare eigen grond en 70 hectare huurgrond (contractteelt in Brabant) telen zij lelies, tulpen, narcissen, krokussen en hyacinten.
Als het om de verduurzaming van hun teelt gaat, treden ze in de voetsporen van Chads vader die al decennialang nieuwe duurzame technieken en kennis opzoekt en implementeert in bestaande werkprocessen. Voor Chad en zijn compagnons is het geen vraag maar een vanzelfsprekend dat zij hiermee onverminderd doorgaan.
-
Chad is enthousiast over hun deelname aan Fieldlab Bol. “Ik haal veel uit de samenwerking met andere telers. De motivatie om door te gaan met experimenteren, informatie en kennis, inspirerende sociale contacten, maar ook de bevestiging dat we als bedrijf en als sector op de goede weg zijn. Ook de samenwerking met Vertify en onderwijsinstellingen helpt ons verder: het geeft ons de mogelijkheid om gericht onderzoeken te laten uitvoeren.”
-
“We hebben een prachtig vak. We werken met de natuur en met levende producten die wij mogen telen en zien opgroeien. Stuk voor stuk prachtige producten waar consumenten blij van worden.”
Rob Brekelmans
-
In zijn rol als Projectleider is Rob de Haarlemmerolie in Fieldlab Bol. Hij organiseert de bijeenkomsten waarin de Fieldlab Bol deelnemers elkaar bijpraten over de projecten op hun bedrijf en de resultaten die zij boeken. Daarnaast is hij vraagbaak voor de telers, Vertify en de aangesloten onderwijsinstellingen, brengt hij kennis en expertise in, - van hemzelf, van bollentelers elders in Nederland en van andere sectoren -, en bewaakt hij de voorgang van het onderzoeks- en demoveldprogramma.
-
“Binnen Fieldlab Bol zorgen we voor een continue focus op verduurzaming, onderzoeksmogelijkheden en - bovenal - op het delen van kennis.
In deze Fieldlab Bol-groep draaien veertien telers mee: precies voldoende om maximale kennisuitwisseling te kunnen faciliteren. Het werkt zo goed dat we graag een tweede groep op willen starten.”
-
“Bloembollengeluk is voor mij werken in een prachtig vak met gedreven ondernemers die openstaan voor nieuwe kennis en ontwikkelingen. En die ook nog eens het mooiste product ter wereld maken.”
Michel Jansen
-
Michel werkt voor Greenport Noord-Holland Noord en is penvoerder van het Fieldlab Bol project. Hij draagt zorg voor inhoudelijke verbinding met andere, vergelijkbare projecten binnen en buiten de greenport, bewaakt de strategische lijnen en vertaalt nieuwe (Europese) wet- en regelgeving naar de praktijk van Fieldlab Bol deelnemers en projecten. Hij werkt bijvoorbeeld aan een concreet plan van aanpak waarmee telers een bodem kwaliteitsplan op kunnen stellen, een toekomstige nieuwe wettelijke verplichting uit Europa.
-
“Binnen Fieldlab Bol werken de telers ook samen met onderzoeks- en onderwijsinstellingen. Zo tekent Vertify voor het plannen en uitvoeren van onderzoeken en proeven op demovelden en voor het vastleggen van de geboekte resultaten. Vonk en Hogeschool Inholland leveren jong, aanstormend talent die met een frisse blik en nieuwe kennis meedraaien in projecten. Deze integrale aanpak en samenwerking - praktijk, onderzoek en scholing - maken Fieldlab Bol bijzonder effectief.”
-
“Dat we mogen werken met producten waar mensen over de hele wereld blij van worden is gewoon heel bijzonder”
De bollenteelt kent geen uniform en gestandaardiseerd teelt- en verwerkingsproces. Daarvoor spelen te veel verschillende facetten een rol in de groei van bollen, zoals het weer, de bodem (soort, kwaliteit en bewerking), het soort, het uitgangsmateriaal, de bemesting enzovoorts. Telen is een integrale systeemaanpak. Er bestaat dan ook geen generieke verduurzamingsoplossing: er zijn veel verschillende knoppen waaraan gedraaid kan worden.
Iedere Field Lab-deelnemer bepaalt zelf aan welke teeltvariabelen zij werken, welke demovelden zij opzetten en welke onderzoeken zij willen doen. De kennis en de resultaten worden open en transparant gedeeld met de collega-telers.
Chad en zijn compagnons werken aan het op een duurzame manier verbeteren van de bodemkwaliteit en aan het verminderen van het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen. Ze zoeken daarbij de experimenteerruimte op en zetten ook nieuwe technologie in. Daarnaast doen zij een beroep op veredelaars en de handel om de teelt van robuuste rassen te ondersteunen.
Verduurzaming in de praktijk: een systeemaanpak én maatwerk voor ieder bedrijf
Chad: “Wij hebben door middel van experimenten een eigen visie op groenbemesting ontwikkeld, die goed past bij de bodeminslag en de soorten die wij telen. Tussen de teelten door - als het land een periode tot rust moet komen - zaaien we 50% mono gewassen (Japanse haver) en 50% mix gewassen. Deze gewassen brengen op een natuurlijke manier het bodemleven op gang en dragen bij aan de biodiversiteit.”
Voor het bemesten van het land dat gebruikt wordt voor de bollenteelt, gebruikt Zonneveld naast kunstmest ook organische bemesting: compost gemaakt van het groenafval van de bollenoogst, aangevuld met vulkaangesteente. Chad: “Dat werkt goed, maar omdat organische bemesting ook meetelt in de stikstofbalans, kunnen we er minder van gebruiken dan we zouden willen en dan goed zou zijn voor de bodem.”
-
Om de bodem optimaal te krijgen voor de bollenteelt experimenteert Zonneveld bijvoorbeeld ook met de ploegdiepte en is stro als afdekmiddel tegen de winterkou vervangen door rogge. Voedingsstoffen worden via druppelirrigatie in de juiste hoeveelheden afgegeven aan de bollen. Chad: “Elke keer als we iets veranderen in onze teelt- en verwerkingsmethoden monitoren we de resultaten. Zo leren we iedere keer weer bij. Ook uit de gesprekken met collega-ondernemers in Fieldlab Bol leren we veel. Hoewel sommige maatregelen bij ons wel werken en bij een ander niet (en vice versa) brengen we elkaar sowieso op nieuwe ideeën en inzichten.”
Hoe beter de grondkwaliteit is, hoe minder noodzaak er is om onkruid (die stikstof gebruikt die de bollen hard nodig hebben om te groeien) en plagen te bestrijden. Maar dat helemaal voorkomen, is (nog) niet mogelijk. Chad: “We doen er alles aan om het gebruik van gewasbescherming tot een minimum te beperken. Robotisering helpt ons daarbij. Zo investeren we nu met vijf andere telers in de ontwikkeling van een robot die onkruid bestrijdt met een laser. Diezelfde robot kan ook opnames van de planten maken zodat we in een vroegtijdig stadium ziekten kunnen ontdekken.”
Andere telers in Fieldlab Bol investeren in ziekzoekrobots en in de ontwikkeling van robots die precisie spuiten mogelijk maken (het op bolniveau toedienen van gewasbescherming). Chad: “Dat maakt Fieldlab Bol zo belangrijk. Er vinden meerdere ontwikkelingen tegelijkertijd plaats, en de ervaringen worden uit eerste hand met elkaar gedeeld. Hoe meer robotisering er komt, hoe minder we hoeven te spuiten. Daarvan ben ik overtuigd. Hiervoor is het wel noodzakelijk dat de verschillende robotsystemen beter op elkaar aangesloten worden (of anders gezegd goed met elkaar kunnen praten). Ik hoop dat hieraan vanuit Fieldlab Bol - in combinatie met andere onderzoeksprojecten - meer aandacht besteed kan worden.”
-
Als het gaat om het verminderen van het gebruik van gewasbescherming zetten de Fieldlab Bol-telers hun kaarten niet alleen in op robotisering. Bijna alle deelnemers aan Fieldlab Bol hebben demovelden waar ze experimenteren met het toedienen van bijvoorbeeld geen middelen, groene middelen of drastisch minder middelen. Groene middelen hebben tot op heden uitsluitend een preventieve werking. Chad: “Onze ervaring is dat het beter is om preventief te werken met gewasbescherming dan curatief. Als we pas ingrijpen als er zich een ziekte of plaag voordoet, hebben we doorgaans veel meer gewasbescherming nodig dan we nu preventief gebruiken. Alles wat we in de schuur aan de versterking van bollen kunnen doen, hoeven we op het land niet meer te spuiten. Ik vergelijk het maar met mensen. Ook een mens die gezond leeft is gebaat bij het preventief innemen van voedingssupplementen en heeft op zijn tijd antibiotica nodig.”
-
Zonneveld heeft juist in de preventieve inzet van gewasbescherming in de laatste jaren grote stappen gezet. In de teelt van krokussen en narcissen wordt nauwelijks nog gewasbescherming gebruikt. In de bolbehandeling van alle bolgewassen (voordat ze geplant worden), gebruiken Chad en zijn compagnons maar liefst 50% minder middelen dan voorheen. Ze zoeken hierin de experimenteerruimte op. Chad: “Een grote stap voorwaarts met hetzelfde resultaat. Ik ben ervan overtuigd dat we nog meer stappen kunnen zetten. Het gaat om een combinatie van meer natuurlijk telen met een betere bodemgezondheid en minder inzet van gewasbescherming. Sommige oplossingen zijn er al en er wordt veel geïnvesteerd in innovatie. Het onderling delen van kennis is daarbij cruciaal. Juist in Fieldlab Bol vind ik de bevestiging dat we als bedrijf en als sector op de goede weg zijn.”
-
Als laatste benadrukt Chad dat de verduurzaming van de bollensector niet alleen in handen van de telers ligt. Ook de veredelaars en de handel dragen hierin een verantwoordelijkheid, en - belangrijker nog - zijn in staat om het verschil te maken. Chad: “Hoe robuuster en weerbaarder rassen zijn, hoe minder gewasbescherming er nodig is. Veredelaars zouden daar nog meer op in moeten zetten in hun veredelingsprogramma’s. En de bemiddelingsbureaus en de handel zouden zich nog harder moeten maken voor de afzet van deze soorten. De telers kunnen alleen niet afdwingen dat duurzame, robuuste bollen beter gewaardeerd worden.”
“In Fieldlab Bol vind ik de bevestiging dat we als bedrijf en als sector op de goede weg zijn.”
— Chad Zonneveld
Samengevat
-
Experimenteerruimte:
50% reductie van gewasbeschermingDemovelden:
experimenten zonder gewasbescherming, met groene en drastisch minder middelen
-
Druppelirrigatie
-
Groenbemesting:
50% mono, 50% mixCompost aangevuld met vulkaangesteente
Minder diep ploegen
Geen stro meer als afdek maar haver
Investering in een robot onkruidwieder
-
Investering in de ontwikkeling van een robot die met behulp van lasertechnieken onkruid vernietigt:
minder inzet van internationale medewerkers - minder inzet van gewasbeschermingInvesteringen in de aanschaf van ziekzoekrobots
Investeringen in de ontwikkeling van robots voor precisie spuiten (toedienen gewasbescherming op maat/bolniveau)
