Biodiversiteits-verbetering:
met vele kleine stappen maken we samen meters.
Interview
Wie Dolph Uittenbogaard (JUB Holland), Cathelijne Montens (landschapsontwerper) en Sandra Warmerdam (ANLV Geestgrond)
Waar Noordwijkerhout
Wat Over de ambitiepijler biodiversiteit van Toekomst Bollenvak
Een van de ambitiepijlers van Toekomst Bollenvak is gewijd aan biodiversiteit. Belangrijk vindt Cathelijne Montens, landschapsontwerper, bomenactiviste en eigenaar van een biodiversiteitsproeftuin in de Bollenstreek. Niets doen is voor niemand in Nederland een optie meer. Op initiatief van ANLV Geestgrond werkt Cathelijne samen met Living Lab B7 aan een biodiversiteitsproject van JUB Holland (JUB), een in Noordwijkerhout gevestigde bloembollenhandelaar en - teler. Een mooi voorbeeld hoe de bollensector bij kan dragen aan het verbeteren van de biodiversiteit.
Biodiversiteit is het ecosysteem van verschillende soorten planten, dieren, micro-organismen en schimmels die elkaar nodig hebben om te overleven. Hoe meer gaten er in de voedselpiramide ontstaan, hoe meer soorten verdwijnen. De natuur wordt schraler en allerlei natuurlijke processen, waaronder ecosysteemdiensten, waterzuivering, natuurlijke plaagbestrijding en bestuiving, komen onder druk te staan.
Cathelijne: “Zo’n zeventig jaar geleden is het verval van de biodiversiteit in een stroomversnelling geraakt door intensief landgebruik (verstedelijking), schaalvergroting, mechanisatie en het gebruik van kunstmest en gewasbescherming. In de agrarische sector waren percelen vroeger bijvoorbeeld kleiner. Langs de perceelgrenzen stonden struweelhagen als natuurlijke erfafscheiding. Die hagen zie je nu nauwelijks meer; het voedsel en de schuilplaatsen die ze boden aan bodemleven, vogels en insecten zijn daarmee ook verdwenen.”
Sandra Warmerdam, secretaris van ANLV Geestgrond vult aan: “Daarnaast worden de natuurlijke verbindingen tussen verschillende soorten natuur te vaak onderbroken. In de Bollenstreek ging het duinlandschap over in akkers, weilanden en watergangen. Die overgangen worden nu geblokkeerd door woonwijken en (snel)wegen.”
Cathelijne Montens
-
Cathelijne is opgeleid als landschapsontwerper aan de Design Academy Eindhoven. Ze groeide op in Brabant en Zwitserland en verhuisde zo’n dertien jaar geleden met haar partner naar de Bollenstreek. Daar kochten ze een monumentale bollenschuur die ze zelf verbouwden tot woon- en werkruimte. Op de grond achter de bollenschuur (een kleine hectare) experimenteren ze met verschillende soorten beplanting: zo ontstond er een biodiversiteitsproeftuin. Cathelijne werkt nauw samen met ANLV Geestgrond en Living Lab B7. Daarnaast is ze ook bomenactiviste. Ze is lid van MeerBomenNu, een vrijwilligersorganisatie die in de winter honderdduizend bomen in Nederland verplant. Samen met duizenden vrijwilligers, boswachters en andere organisaties redt MeerBomenNu zaailingen van kansarme plekken zodat ze elders uit kunnen groeien tot volwassen bomen.
-
“Ik ben heel enthousiast over het project bij JUB. Hier kwam voor mij alles samen: onze eigen ervaring en de samenwerking met ANLV Geestgrond en Living Lab B7. Maar ik kon ook mijn bomenactivisme in dit plan kwijt. Een groot deel van de bomen en struiken die we geplant hebben bij JUB zijn samen met vrijwilligers van MeerBomenNu als zaailing geoogst langs de N206.”
-
“Bloembollengeluk staat voor mij synoniem aan stinzenbollen. Dat is een unieke groep wilde bolgewassen die vroeger op landgoederen onder bomen als het ware een deken van bloemen vormden. Ze zijn de natuurlijke vorm van bollen, nog ongecultiveerd. Ik vind ze prachtig.”
Dolph Uittenbogaard
-
Dolph heeft Economie gestudeerd in Rotterdam en startte zijn carrière in Corporate Finance bij KPMG. In 2013 nam hij afscheid van die wereld en trad hij toe tot het directieteam van JUB Holland, dat naast hem bestaat uit zijn oom en twee neven. Samen vormen ze de 3e en 4e generatie Uittenbogaard in het familiebedrijf. Dolph is verantwoordelijk voor financiën en HR, maar voelt zich ook erg betrokken bij de teeltkant van het bedrijf. Van kleins af aan al.
-
JUB Holland is in 1910 opgericht door de overgrootvader van Dolph en zijn neven. Het familiebedrijf heeft zich ontwikkeld tot een gerenommeerde speler in de bollensector die actief is in de hele keten. JUB exporteert bollen en bollenconcepten naar bedrijven in heel Europa. De klantenkring is breed: van retailers tot hoveniers en gemeentes en groenvoorzieners die openbaar groen aanleggen en onderhouden. JUB ontzorgt zijn klanten maximaal, zo leveren ze niet alleen bollen, maar ook maatwerk en service van ontwerp tot uitvoering.
Naast de export heeft JUB nog een eigen teeltbedrijf waarin tulpen- en narcissenbollen geproduceerd worden: hoofzakelijk voor de eigen afzet, een klein deel wordt geleverd aan Nederlandse broeiers. In de veredeling van tulpen werken ze samen met andere telers: JUB is lid van Remarkable. Het teeltbedrijf levert JUB ook belangrijke kennis en ervaring op. Kennis over het product en de beleving ervan, maar ook kennis over wat er op het gebied van kwaliteit en duurzaamheid allemaal mogelijk is. Dolph: “We weten uit eigen ervaring voor welke uitdagingen telers op dat vlak komen te staan. We kunnen makkelijker met ze meedenken en ervaringen delen. Aan de exportkant weten we hierdoor precies wat we aan onze klanten wel en niet kunnen beloven en verkopen.”
Op het gebied van duurzaamheid en biodiversiteit is JUB zeer actief. Ze zijn onder andere testbedrijf voor onderzoeken van Delphy, nemen deel aan Regiocertificering en aan allerlei praktijkproeven zoals houtvezel als alternatief voor onkruidbestrijding, proeven om de fosfaatuitstoot en spuitdrift te reduceren, biodiversiteitsproeven enzovoorts. Daarnaast beschikt JUB over alle belangrijke certificaten, werken ze met zo groen mogelijke verpakkingsmaterialen en beschikken ze over zonnepanelen en dergelijke. Dolph: “Bij alle verbouw- of nieuwbouwinvesteringen gaan we standaard op zoek naar de meest duurzame materialen en oplossingen. Komende zomer worden er op ons dak bijvoorbeeld zonnecollectoren geïnstalleerd die warmte gaan leveren voor onze bedrijfspanden.”
-
“Ik ben financieel opgeleid maar werkte als kind al graag mee op de bollenvelden. Ik word er gelukkig van als we een goede bol uit het veld kunnen halen, zoveel mogelijk in harmonie met de natuur.”
Sandra Warmerdam
-
Sandra is opgegroeid in de Bollenstreek en heeft tuin- en landschapsinrichting gestudeerd in Boskoop. Ze runt samen met haar man een camping in Warmond, naast de boerderij van haar zwager waar al 600 jaar Leidse Kaas en roomboter gemaakt wordt. Sandra’s vader was bloembollen keurmeester, haar betrokkenheid bij de bollensector is haar met de paplepel ingegoten. Reden waarom ze door ANLV Geestgrond gevraagd werd om toe te treden tot het bestuur. Daar vervult ze inmiddels alweer vijftien jaar met veel plezier de rol van secretaris. “We leven hier feitelijk in een stadspark, dat goed onderhouden moet worden. Daar zet ik me vol overtuiging voor in.”
-
De Agrarische Natuur en Landschapsvereniging Geestgrond is in 1998 opgericht door onder andere agrariër Jan Hoogeveen. Hij wilde zich met andere ondernemers en betrokken burgers inzetten voor het behoud en de versterking van het agrarische landschap en de natuur in de Duin- en Bollenstreek. In de jaren die volgden werden diverse initiatieven en projecten gestart door de vereniging. Het begon met het tellen van bollenvogels, een nu nog steeds jaarlijks terugkerende activiteit waar vele vrijwilligers zich voor inzetten. Sinds vijf jaar is er ook een weidevogelwerkgroep actief binnen de vereniging.
De patrijs heeft de bijzondere aandacht van ANLV Geestgrond. De vereniging ging de boer op met zeven makkelijke maatregelen om deze iconische vogel te beschermen. JUB Holland heeft bijvoorbeeld een patrijzenbiotoop gemaakt aan de rand van een bollenveld. ANLV Geestgrond onderneemt daarnaast nog tal van andere projecten, zoals het vergroten van het aantal heggen en hagen in de streek en het project Maak je Erf Goed dat ondernemers in de streek stimuleert om iets aan erfvergroening te doen. Ook heeft ANLV Geestgrond meegeholpen om het wandelnetwerk in de Bollenstreek van de grond te krijgen en werkt de vereniging ook op andere duurzaamheidsvlakken met verschillende andere organisaties samen.
-
“Bloembollengeluk is mijn jeugd, ik ben hier opgegroeid. De geur van bollen is voor mij nostalgie. De wisseling van de seizoenen en bollenvogels horen daar ook bij: de veldleeuwerik, de kieviet en de patrijs, ik vind ze allemaal even prachtig. Het mooiste is als de velden in de lente weer tot leven komen, daar geniet ik enorm van.”
Het probleem is duidelijk en de urgentie is hoog. Volgens Cathelijne en Sandra zou iedereen in Nederland iets kunnen en moeten bijdragen aan vergroening. Dankzij de agrarische sector is een deel van het open landschap nog behouden gebleven. Juist daar ligt de ruimte om landschapselementen toe te voegen die biodiversiteit versterken.
JUB onderschrijft dat. Dolph Uittenbogaard, directeur finance & HR van JUB: “Mijn vader vond het in zijn tijd al belangrijk dat we als bedrijf goed voor onze omgeving zorgen. Die overtuiging hebben wij overgenomen: we willen met zo min mogelijk milieu-impact werken.” JUB werkt daarom graag mee aan biodiversiteitsprojecten die in de Bollenstreek door verschillende partijen worden opgezet. Het bedrijf was een van de eerste leden van ANLV Geestgrond. Deze vrijwilligersorganisatie, opgericht door ondernemers, werkt al 25 jaar samen met burgers, bedrijven en overheden aan biodiversiteitsprojecten zoals de jaarlijkse bollenvogeltellingen en erfvergroeningen met Maak je Erf Goed. Cathelijne heeft achter haar woning een hectare grond ingericht als biodiversiteitsproeftuin. Onder de vlag van Living Lab B7 werkten ANLV Geestgrond en Cathelijne in de afgelopen jaren samen met andere partijen aan biodiversiteitsmetingen en wetenschappelijk onderzoek. De opgedane kennis wordt op verschillende manieren naar de praktijk gebracht: in rapporten, praktische handvatten, testprojecten én in biodiversiteitsprojecten zoals op het erf en de velden van JUB.
In Nederland is iedereen aan zet – de agrarische sector zorgt voor behoud open landschap
Het project bij JUB is gefinancierd met subsidie van het Hoogheemraadschap Rijnland voor de natuurvriendelijke oevers (NVO), met subsidie van de provincie Zuid-Holland voor de Landschapselementen en met een financiële bijdrage van ANLV Geestgrond en JUB zelf.
Een inspirerend voorbeeld uit de praktijk
Dolph: “We experimenteren op onze teeltgronden bijvoorbeeld met het zaaien van kruidenmengsels om natuurlijke luisbestrijders aan te trekken en hebben een patrijzenbiotoop aangelegd. Ik zie dat als een investering in de natuur én in de toekomstbestendigheid van ons bedrijf. Persoonlijk vind ik het ook interessant om hiermee bezig te zijn en ervoor te zorgen dat de biodiversiteit niet verder achteruitgaat.” De projecten van Living Lab B7 en ANLV Geestgrond brachten JUB op het idee om daarin voorgestelde maatregelen toe te passen in de buitenruimte rondom het bedrijfspand en eventueel ook op de aangrenzende percelen. Hij benaderde ANLV Geestgrond die Cathelijne inschakelde voor het maken van een plan, dat in fases werd opgedeeld.
Representatief voor en ruig achter
Cathelijne startte met een ontwerp voor landschapselementen rondom het kantoor en de verwerkingshallen. Cathelijne: “Ik heb acht zones gemaakt van in totaal 2500 m2: hoe verder naar achter, hoe ruiger en wilder. Vooraan zijn we gestart met een bijenheuvel die beplant is met een mix van vaste planten en bollen, waaronder stinzenbollen. Dit stuk is gecultiveerd en representatief voor het assortiment van JUB. Helemaal achterin staat een houtwal die dienstdoet als windsingel, zoals die er vroeger ook waren.” De zones, die ieder aantrekkelijk zijn voor andere soorten vogels en insecten, omvatten daarnaast een fruitweide, een struweelhaag, broeihopen, takkenrillen, een vogelbosje en een bloemenweide, dit alles geflankeerd door een natuurvriendelijke oever.
-
Het plan is om in de toekomst de wilgenrij verder uit te breiden rondom het hele perceel en in de bollenvelden – langs de teelt - losse landschapselementen toe te voegen, zoals hagen en een keverbank. Er ontstaat altijd een wisselwerking tussen nieuwe natuur en de directe omgeving. Op een erf, dat meestal versteend is, is dat louter positief. In een bollenveld is dat nog onduidelijk. Dolph: “Het kost meer tijd om de juiste balans te vinden tussen de natuur en de teelt. Welke maatregelen zijn goed uitvoerbaar en leveren winst op voor de biodiversiteit zonder negatieve effecten op de teelt? Dat zijn we proefondervindelijk aan het ervaren. Het zou mooi zijn als het lukt.”
-
Het ontwerp en de uitvoering van fase 1 lagen in handen van Cathelijne en ANLV Geestgrond, die ook de effecten ervan gaat monitoren, onder andere door het tellen van vogels en het uitvoeren van bodem- en plantenonderzoek. JUB verzorgde de voorbereidende werkzaamheden, leverde de bloembollen en neemt het onderhoud op zich. Dolph: “Cathelijne trok het project en nam de uitvoering op zich. Dat was fijn. Ik schakelde met haar alleen over de planning en aankopen. Voor mij was dit de enige manier om, naast een drukke bedrijfsvoering, op deze schaal aan biodiversiteit te werken. Ik zou iedere ondernemer adviseren om samen te werken met een projectleider met kennis van zaken.”
Sandra beaamt dat volledig. “We moeten ervoor zorgen dat het voor ondernemers makkelijk gemaakt wordt om met biodiversiteit aan de slag te gaan. Natuurverenigingen zoals wij hebben kennis en connecties in huis. Maak daar gebruik van en werk samen aan een praktisch uitvoerbaar plan.” “Je kunt ook met iets klein beginnen” vult Cathelijne aan. “Als op een overhoek een vogelbosje geplant wordt, gebeurt er al veel. Het kan echt, ik heb in deze streek gezien dat bollenondernemers echte aanpakkers zijn. Die drive is hard nodig, want het slechtste wat ondernemers nu kunnen doen, is niets doen.”
Morgen ook aan de slag? Living Lab B7 ontwikkelde een poster met maatregelen waar bedrijven praktisch mee aan de slag kunnen. -
Wil je je erf vergroenen, maar weet je niet waar te beginnen? Met deze vijf maatregelen kun je morgen al aan de slag – zonder grote investeringen of ingrijpende veranderingen.
Maak één hoek ‘wild’ (en laat ’m met rust)
Kies een stukje erf van 5 tot 20 m² waar je niet maait of opruimt. Laat blad, takken en stengels liggen: een ideale schuil- en overwinterplek voor insecten, egels en vogels.Zaai een kleine bloemenstrook of kruidenrand
Begin simpel, bijvoorbeeld langs een pad, hek of schuur. Kies bij voorkeur een inheems, meerjarig mengsel en maai niet alles tegelijk, zodat er ieder seizoen bloemen staan.Plant een struweelhaag in plaats van een ‘strakke’ afscheiding
Vervang (een deel van) gaas, hekwerk of een kale rand door een haag met soorten als meidoorn, sleedoorn, hondsroos of vlier. Vogels en insecten vinden hier voedsel én beschutting.Leg een takkenril of broeihoop aan.
Heb je snoeihout? Gooi het niet weg, maar stapel het op tot een takkenril of broeihoop. Dit vormt een klein ecosysteem voor insecten, padden, muizen en vogels.Maak je slootkant of oever natuurvriendelijker (zonder groot werk).
Maai niet alles tegelijk, maar werk gefaseerd. Laat altijd een strook staan als schuilplek en geef bloemen de kans om uit te bloeien. Een kleine aanpassing met groot effect.Extra tip: begin klein, kies één actie en breid uit zodra je ziet wat werkt. Samenwerken met een lokale natuurvereniging of een erfcoach maakt het nóg makkelijker.
“Je kunt ook met iets klein beginnen. Als op een overhoek een vogelbosje geplant wordt, gebeurt er al veel.”
“Ik zie investeringen in biodiversiteit als een investering in de natuur én in de toekomst-bestendigheid van ons bedrijf.”
Samengevat
-
Vergroenen van het erf: samenwerking met ANLV Geestgrond, Living Lab B7 en Cathelijne Montens
Experimenten met het inzaaien van kruidenmengsels om natuurlijke luisbestrijders aan te trekken
Stepping stone in bollenveld voor vogels
Patrijzenbiothoop
Houtvezels langs sloten om uitspoeling te voorkomen.
Demonstratiebedrijf praktijkonderzoeken
-
Bij alle verbouw- of nieuwbouwinvesteringen gaat JUB standaard op zoek naar de meest duurzame materialen en oplossingen. Het bedrijf beschikt over zonnepanelen en komende zomer worden er op het dak van het bedrijf zonnecollectoren geïnstalleerd die warmte gaan leveren voor de bedrijfspanden.
-
JUB is onder andere testbedrijf voor onderzoeken van Delphy, neemt deel aan Regiocertificering en aan allerlei praktijkproeven zoals houtvezel als alternatief voor onkruidbestrijding, proeven om de fosfaatuitstoot en spuitdrift te reduceren, biodiversiteitsproeven enzovoorts. Daarnaast beschikt JUB over alle belangrijke certificaten en werken ze met zo groen mogelijke verpakkingsmaterialen.
